Qarabağda yunanlar yaşayan kənd

Image

Azərbaycanda təxminən 30-a yaxın millətin nümayəndələri yaşayır.  Onların əksəriyyətindən xəbərimiz olsa da tanımadıqlarımız da az deyil.  Bunlardan biri işğal edilmiş torpaqlarımızda yaşayan yunanlardır.

Yunanlar Kəlbəcərin Mehmana kəndində yaşayırlar.  Kənd Tərtərçayın 20 kilometr cənub qərbində yerləşir.  Elə də böyük olmayan kəndin 230 hektar sahəsi var.  Mehmana sözünün mənası qonaq mənasını verən mehman kəlməsindən yaranıb.  Güman edilir ki, yerli əhali qonaq olan yunanlara xitabən bu sözü işlədiblər.  Mehmana kəndinin ətrafındakı kəndlərin əhalisi türklərdən ibarət idi.

Yunanların iddiasına görə onlar bu əraziyə təxminən 300 ildi gəliblər, hətta bu yaxınlarda bununla bağlı geniş tədbirlər keçirdilər. Mehmana faydalı qazıntı cəhətdən çox zəngin yerdir. Mehmanada 37,3 milyon ton qurğuşun,  40,4 milyon ton sink filizləri olduğu ehtimal edilir. 19-cu əsrin ortalarında yunanlar Mehmanaya filiz ehtiyatları axtarışı ilə bağlı gəldiyi hesab olunur. Tarixçilərin dediklərinə görə isə, hələ yunanlar buraya gəlməmişdən əvvəl də yerli sakinlər buralarda gümüş axtarırdılar.  O dövrdəki şərtləri nəzərə alsaq bu axtarışların çox primitiv üsullarla aparıldığı dəqiqdir.  Yerli sakinlərin dediklərinə görə Sovet vaxti bu ərazilərdə qurğuşun çıxarılırdı.  Bu qazıntılar yerli əhalinin sağlamlığını itirməsi bahasına başa gəlirdi.

Rusiya imperiyası dövründə Mehmana kəndi Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir uyezdinə daxil idi.  1912-ci ildə çıxan Qafqaz təqviminə görə Mehmanada əsasını yunanlar olmaqla 62 nəfər yaşayırdı.

Mehmanaya yunanların gəlişinin ikinci dalğası 1915-1918-ci illərə düşür.  Həmin dövrdə Osmanlı imperiyasında baş verən proseslər Pont yunanların bir hissəsinin ordan qaçmasına səbəb olmuşdu.  Həmin yunanlardan da bir hissəsi Mehmanaya gəlmişdi.  Sovet dövründə Dağlıq Qarabağ yunanlarının vətənləri Yunanıstanla gediş gəlişinə icazə verilirdi və demək olar ki,onların geyim ehtiyacını Yunanıstan ödəyirdi.

1991-ci ildə başlayan Qarabağ müharibəsində bu ərazidə şiddətli döyüşlər gedib.  1992-ci ilin yay əməliyyatlarında kənd Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən azad olunmuşdu.  Təəssüflər olsun ki, 1993-cü ilin fevralında Mehmana daxil 9 kəndi 3 gün ərzində ermənilər ələ keçirdi.Həmin vaxtdan artıq Mehmana işğal altındadır

Şiddətli döyüşlərə görə kəndin əhalisi yaşadıqları ərazini tərk etdi. Yunanların bir hissəsi elə o vaxt Yunanıstana getmişdi.Müharibədən sonra isə bir hissəsi Mehmanaya geri qayıtdı.

2006-cı ilin statistikasına əsasən kənddə 14 ailə yaşayır.  Ümumi say isə 27 nəfər təşkil edir.  Kənddə şiddətli müharibə getdiyindən evlərin çoxusu dağılmışdı.  Təzəlikcə 6 ev dövlət yardımı hesabına təmir edilib.  Mehmanada radio, televiziya, rabitə xətti bərbad durumdadır. İçməli su da polimetal yataqları çıxarıldığına görə ürəkaçan vəziyyətdə deyil.  Kənddə məktəb, klub və tibb məntəqəsi hal hazırda fəaliyyət göstərir.Nəqliyyat isə asfalt olmadığı üçün çox çətindir.  Ən yaxın normal yol Ağdərə-Heyvalı yoludur ki,2 kilometr kəndin şimalından keçir.  Qışda kəndə gəliş gediş demək olar ki,mümkün deyil.  Kəndin sakinləri kənd təsərrüfarında əl əməyindən istifadə edirlər.  Kənddə olan yeganə traktor Yunanıstan höküməti tərəfindən göndərilsə də minaya düşərək sıradan çıxmışdır.  Yayda isə havası çox sərin olur.  Ağac o qədər çoxdu ki,  günəşin işıqları yerə çatmır.Sərsəng su anbarın kəndin yaxınlığında yerləşir

Mehmananın yaxınlığında 2003-cü ilin payız fəslində  Dağ mədən kombinatı açıblar.Kombinatın orta aylıq istehsalı 16-18 min ton filiz təşkil edir.  Filizlər əsasən qızıl və mis filizləridir ki,onları tam emal etmək üçün Alaverdi metallurgiya kombinatına göndərirlər.  Kombinatda 900 nəfər işləyir.  Kombinatın illik qazancı isə 10-11 milyon dollar civarındadır.

Məşhur şəxslərindən 26 Bakı komissarı İrakli Metaksanı,  tibb elmləri doktoru, vaxtilə Azərbaycan Tibb Universitetinde çalışan Sara Kesovanı, 1924-1949-cu illərdə Bakıda yaşayan və Bakı Konservatoriyasında oxuyan məşhur bəstəkar Nikolay Tiftikidini misal göstərmək olar.

Image

Advertisements

Sovetdən qalan yadigar

Image

Hər bir ölkə sakinləri dünyada müəyyən cəhətlərinə görə fərqlənirlər.Hər kəsə məlumdur ki,sosializmlə idarə olunan ölkələrdə insanların digər iri kapitalist ölkələrinə nəzərən çox kasıb yaşamasına rəğmən intelektual səviyyyələri onları üstələyir.Bunun da səbəbi uşaqların məcburi təhsilə cəlb olunması və hərtərəfli bilgilərlə inkişaf etməsidir

Kapitalist ölkələrdə hər kəs öz sənətini yaxşı bilsə də ümumi dünya görüş bərbad durumdadır.İnsanlar öz işlərindən başqa digər şeylərlə ümumiyyətlə maraqlanmırlar.Hər nə qədər Avropa,Amerika və Uzaq Şərqdəki ölkələr inkişaf etsələr də orda olanda məsələn Azərbaycanı tanıyırsınızmı sualını verərkən mütləq əksəriyyət ya tanımadığını ya da hansısa ərəb ölkəsi olduğumuzu düşünür.

ABŞ-ın dünya ölkələri ilə bağlı məlumatları toplamaq üçün  CIA World Factbook adında almanax stilində referans tipli kitabı vardır.Burda 2010-cu ildə dünya ölkələrinin yazıb oxuma faizləri əks olunub.Qeyd edim ki,yazıb oxuma ilə bağlı qeydlər 15 yaş və ondan yuxarı yaşda olan insanlar arasında aparılıb

Nəticələrə görə dünyanın hal hazırda 84,1 faizi yazıb oxumağı bacarır,bunun 88,6 faizi kişilər,79,7 faizi qadınların payına düşür.Oxuyub yazma bilməyən təxminən 775 milyon adamın əksəriyyəti Çin,Pakistan,Hindistan,Banqladeş,Braziliya,Efiopiya,İndoneziya,Nigeriya və Konqo Demokratik Respublikasının payına düşür.

Siyahıya 100 faiz yazıb oxuma ilə 2 ölkə nəzarət edir:Norveç və Finlandiya.(Cırtdan ölkələr bu siyahıya daxil deyil) 3-cü yerdə isə 99,9 faizlə Cənubi Koreya,4-cü isə 4 ölkə Kuba,Azərbaycan,Estoniya,Latviya bölüşdürürlər.Bu ölkələrdə yazıb oxuma faizi 99,8 faizdir.4-cü yerdə olan ölkələrdən Kubanın hal hazırda sosialist,digər 3 ölkənin isə keçmiş Post-Sovet ölkələri olması maraqlı faktordur.

Ümumiyyətlə siyahıda keçmiş Post-Sovet ölkələrinin hamısında yazıb oxuma yüksəkdir.Xüsusən ağır iqtisadi durumda olan Tacikistanin 99,7 faizi yazıb oxuya bilməsi təqdirəlayiqdir.

Azərbaycanda kişilərin 99,9 faizi,qadınların 99,7 faizi oxuyub yazmağı bilir.Bunun da səbəbi təbii ki,sovet təhsil sisteminin təsiri ilə bağlıdır.Hal hazirda bu təsirin azaldığını şahidi oluruq.Xüsusən son zamanlar dinin Azərbaycan cəmiyyətinin xeyli hissəsinə nüfuz etməsi müşahidə olunur.Nəzərə alsaq ki,bu statistika 2010-cu ildə hazırlanıb hal hazırda bu faizlərin aşağı düşdüyünü proqnozlaşdırmaq olar.Beləliklə biz,Sovetdən yadigar qalan yegane mirasımızı,təhsilimizi itirməyə doğru gedirik

Məhəmməd Füzuli Azərbaycanın hansı rayonundan olub?

Image

Dahi şairimiz Məhəmməd Füzulinin tərcümeyi halını elmi şəkildə öyrənmək ədəbiyyatşünaslığımız qarşısında duran əsas məsələlərdən biridir.Deyilənə görə,şairin atası vaxtilə Azərbaycandan köçüb İraqa getmişdir.Lakin onun Azərbaycanın hansı yerindən köçüb getməsi hələ tam dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir.

Hazırda Ağcabədi rayonunun Boyat kəndində də Füzulinin özü və atası haqqında çoxlu rəvayət söylənilir.

Tarixi mənbələrdə bir sıra görkəmli ədəbiyyatşünaslar–Sadiqi bəy Əfşar(Məcməül-Xəvas),Məhəmmədəli Tərbiyət(Danışmandan-e Azərbaycan),professor Körpülüzadə və s. Füzulinin Boyatdan olduğunu yazırlar.

Boyatlar Azərbaycan xalqının tərkibinə daxil olan qədim tayfalardan biridir.Əvvəllər köçəri olan bu tayfa orta əsrlərdə müxtəlif kəndlər şəklində oturaq həyata keçmişlər.Hazırda Azərbaycanda 5 yerdə Boyat kəndi vardır.Ağcabədi rayonundakı Boyat kəndi isə bunların ən qədimi və ən böyüyüdür.Bunu sübut etmək üçün bir sıra faktlar göstərmək olar.Bu faktlardan biri Ağcabədi Boyat kəndinin orta əsr Azərbaycan şəhərlərindın olan Beyləqanın adı ilə bağlı olmasıdır.Boyatlılar söyləyirlər ki,onların ulu babaları Örənqalalı(Beyləqan) imişlər.

Hazırda Boyat kəndinin bir hissəsi Beyləqanlı və yaxud Boyat Beyləqanlı adlanmaqdadır.Bu sonuncu ifadə Boyat kəndinin 13-cu əsrdən,yəni Beyləqan şəhərinin dağıdılmasından qabaq da mövcud olduğunu göstərir.

Bəzi tədqiqatçılar Dədə Qorqudun adının da məhz bu Boyat kəndi ilə əlaqələndirir.Həmin Boyat kəndinin Kitabi Dədə Qorqudda cərəyan edən hadisələrin təsir dairəsində olan Bərdə,Qaraçuq və s. yerlərə yaxın olması bu ehtimala qüvvət verir

Bu kəndin camaatı Füzulini,xüsusən onun atasını yerliləri hesab edirlər.Hətta vaxtilə kənddə mövcud olmuş Lenin adına kolxozun kolxozçuları rəsmi məktubla Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasına,Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutuna və Azərbaycan Sovet yazıçıları ittifaqına müraciət edərək bu məsələni dərindən öyrənib rəsmiləşdirməyi təklif etmişdilər.

Rəvayətlərdə yerli camaat Füzulinin atasıni Süleyman kişi deyə yad edirlər və kəndin Aşıqvəlilər tirəsində—Boyat qalası yanındakı Kərpicli təpəni onun yurd yeri kimi göstərirlər.

Kəndin ağsaqqalları və ziyalılarının dediklərinə görə,Suleyman kişi Boyat kəndindən olub.Onun ata,babası isə bura Örənqaladan gəliblər.Süleyman kişinin burada,Kərpicli təpədə evi olub.O vaxt burada Hindistandan gəlmiş bir hindli mühəndis Boyat kəndinin yanından keçən və Qarqar çayının bir qolu olan Qaraqovudan bir arx ayıraraq,Boyatın cənub şərqindəki düzə su çıxarmışdı.Camaat o arxın qabağına əkin əkib,bağ salmışdı.Sonra həmin arxın üstündə bir kənd əmələ gəlir ki,onu həmin hindli mühəndisin şərəfinə Hindarx adlandırırlar.O hindli mühəndis Süleyman kişinin qızı ilə evlənir.Biraz bundan keçmiş ölkədə qarışıqlıq qopur və Süleyman kişi ilə qonşuları arasında böyük vuruşma olur.Buna görə də,Süleyman kişi öz yeznəsi hindli mühəndisin bələdçiliyi ilə köçüb ölkədən çıxmış və Kərbəlaya getmişdir.Bu tərəflərdən Kərbəlaya köçüb gedənlər çox olub,hətta Çar Rusiyası zamanı Kərbəlaya gedən adamlar orada öz qohumlari ilə görüşüb qonaq qalarmışlar.Süleyman kişi buradan köçəndə Füzuli təzəcə anadan olmuşdu.

Süleyman kişi və oğlu Məhəmməd sonralar Boyata öz qohumlarını görmək üçün buraya gedib gələrmişlər.Onların qohumları Boyat kəndi ilə bitişik olan Beyləqanlı–Aşıqvəlilər tirəsindən olub.Süleyman kişinin yurd yeri olan Kərpicli təpə də elə burdadır.

 

 

Toponimlə torpaq təyin etmiş azərbaycanlı millətçilər

Azərbaycan tarixindən və dilçilikdən az çox xəbərdar olanlar bilir ki,bu ərazidə fars,ərəb,türk,gürcü,erməni,ləzgi,rus,alman,ağvan hətta eston dilində izah edilən toponimlər var.Bu toponimlər əsasən burda vaxtilə yaşamış xalqlarla bağlı olan toponimlərdir.

Hal hazırda Azərbaycan tarixçiləri və dilçiləri bacardığı qədər ölkədə olan qeyri türk toponimlərini türkləşdirməyə çalışırlar,belə şeylər əslində özümüzə ziyan verməkdən başqa bir şeyə yaramır.Hər necə olsa da onların bəziləri ərəb və farsca olan toponimləri olduğunu qəbul etmək cəsarətində bulunublar,ancaq yenə də bu ümumi mənzərəni dəyişmir.

Image

Bizdə elə bir psixologiya yaradılıb ki,sanki desək ki,Bakı fars mənşəli toponimdir səhərisi gün gedib Bakını farsa verməliyik.Xüsusən erməni məsələsində bu özünü daha radikal göstərir.Azərbaycanda erməni mənşəli hal hazırda 2 toponim var ki,bunlardan biri Culfa,digəri isə Naxçıvandır.Əvvəllər indiki Şərur rayonunun da adı Noraşen idi ki,bu da erməni dilindən tərcümədə yeni yaşayış məskəni idi.

Naxçıvanın adı ilk dəfə Klavdiv Ptolomeyin əsərində Naksuana olaraq göstərilib.Hal hazırki Naxçıvan sözü isə alman dilçi Maks Farmerə görə erməni dilindəki «Νaχič» və  «avan» sözündən yaranıb dayanacaq deməkdir.Digər alman filoloq Henrix Hübşmana görə isə Naxçıvan erməni «nах» və «icevan» sözündən yaranıb birinci uçuş məntəqəsi deməkdir.1-ci əsrdə yaşamış yəhudi tarixçisi İosif Flaviy də bunu təsdiqləyir.

Culfanın isə əvvəlki adı Cuğa olmaqla erməni çarı Tiqran Yervandyan tərəfindən salınıb.Şəhər barədə ilk məlumat 5-ci əsrdə yaşamış erməni tarixçisi Movses Xorenliyə aiddir,o zamanlar şəhər Cula adlanırdı.

Bunları yazmaqda məqsədim tarixə obyektiv qiymət verilməsindən ibarətdir.Toponim erməni ola bilər ancaq bu onun erməniyə güzəştə gedilməsi demək deyil.Sırf toponimliyə qalsa Azərbaycanda göytürkcədən izah olunan Yevlax şəhərindən başqa heç biri türk deyil(Söhbət qədimdən gedir)

Toponimliyə qalsa Makedoniyanin Kumanovo,Slovakiyanın paytaxti Bratislava(Petrjalka ərazisi),Rumıniyanın Komaneşti,Konstanta,Qalatı şəhəri,Serbiyanın Kumane,Bolqarıstanın Dobruca və Çinin paytaxti Pekin(əvvəlki adı Xanbalıq) türk toponimləridir.Türk toponimlərinə görə biz bu ölkələrə ərazi iddiası etsək özümüzü gülünc vəziyyətdə qoyarıq

Toponimə və qədimlikdən danışası qalsaq amerikalılar,avstraliyalılar,yeni zellandlar və kanadalılar İngiltərəyə,mərkəzi və cənubi amerika əhalisi İspaniya və Portuqaliyaya geri dönməlidir ki hansi ki,bu mümkün deyil.

Ay erməni qələt edir,torpaqları olmayıb deməklə,onların var yoxunu söyməklə torpaq qayıdan deyil.Erməni Qarabağı tarixlə sübüt edib almadı,döyüşdü və aldı.Odur ki,ermənilərlə mübarizədə radikallığı müharibədə eləmək lazimdır.Tarix dərsliklərində və hər hansı toponimlərdə yox

Dünyanın daimi insan yaşayan ən yüksək məntəqəsi

La Rinkonada şəhəri Peruda And dağlarında yerləşir.Şəhər Boliviya ilə sərhəddə 5100 metr hündürlükdə yerləşməklə dünyanın daimi insan yaşayan ən hündür yaşayış məskənidir.Şəhərə gediş ensiz dağ yolu ilə mümkündür.Bu yol çox çətin və təhlükəlidir,1 günə çatmaq mümkün deyil.

Image

Şəhərin kəskin iqliminə baxmayaraq(günorta 1-2 dərəcə müsbət olmasına baxmayaraq axşamlar çox soyuq olur)  50 minə yaxın insan yaşayır.Oksigen çatışmamazlığı var və bu insanın tez yorulmasına səbəb olur.Heç bir bitki yetişmir.Şəhərin 21-ci əsrdə sürətlə artaraq(235 faiz) 50 minə çatıb.Əvvəllər kiçik bir kənd olub,hansı ki,yerli xalqların nümayəndələri yaşayırdı.Bu qədər hündürlükdə bu sayda insanın yaşamasının əsas səbəbi qızıl filizlərinin olmasıdır.Qızıl filizlərinin çıxarılması ağır iş rejimi ilə mümkün olur,bəzən isçilər ay ərzində pulsuz işləyir və yalnız ayın sonunda özünün götürə biləcəyi qədər filiz verilir.

Image

İnsanların maksimum yaşı 50 il olur.Qızıl filizi çıxarılan mədənlərdə insan ölümü adi haldır və heç bir təhlükəsizlik qaydasına riayət olunmur.La Rinkonadada ekoloji vəziyyət ürəkaçan deyil.Kanalizasiya sistemi və sənaye axıntı suları bərbad durumda olması ərazini xeyli çirkləndirmişdir.

Image

İt is the highest elevation human habitation in the world.

Exactly how high is the highest city in the world? How about over 3 miles? La RinconadaPeru is a rare case: an old gold-mining camp in a remote location that has grown to ‘major city’ status, and stayed there.

Over 50,000 people live in this mountainous city located in the Peruvian Andes. At an altitude of 16,732 feet (5,100m), it lays claim to the title of “highest city in the world.

La Rinconada’s economy is fueled almost entirely by the nearby gold mine. Tens of thousands of workers have emigrated to the remote location hoping to secure work and stake their claim in the riches.

Employment at the nearby Corporación Ananea gold mine is through a unique system calledCachorreo. Employees work for 30 days without payment, and on the 31st day they are allowed to take as much ore from the mine as they can carry. Whatever the miners are able to extract from that ore is theirs.

Image

Despite the companies utilizing such a non-traditional system of payment, miners continue to flock to the region. The population of La Rinconada has skyrocketed over 230% in the last decade.

Despite housing over 50,000 people, the town’s infrastructure is well below even normal Peruvian standards. Originally founded as a temporary remote gold mining operation, the town’s planners did not plan for a population this large. It was also temporary, with no designs for permanent infrastructure or city services.

La Rinconada has no plumbing, sanitation, or heating services, and the ground is heavily contaminated with mercury from the mining operations. The city was built, and continues to expand, haphazardly on a permanently-frozen glacier.

La Rinconada is accessible only by truck, the several-day journey made via treacherous winding mountain roads.

The town sits higher than any point in England, France, Germany, Spain, Switzerland, and the contiguous United States. The tip of the highest peak in the Alps range – Mont Blanc – is 1,000 feet lower than La Rinconada, Peru. The only place in Europe higher than La Rinconada is approaching Eurasia: Shkhara in Georgia (only 100m higher), and Mount Ararat in Turkey (37m higher).

Image

Avraam Linkolndan oğlunun müəlliminə məktub

Öyrənməsini lazımlı bilirəm; bütün insanların dürüst və ədalətli olmadığını , lakin bunu da öyrət ona: Hər alçağa qarşı bir qəhrəman , hər eqoist siyasətçiyə qarşı özünü həsr etmiş bir lider vardır. Hər düşmənə qarşı bir dost olduğunu da öyrət ona,zaman alacaq bilirəm , lakin əgər öyrədə bilirsənsə qazanılan bir dolların  tapılan beş dollardan daha qiymətli olduğunu öyrət.Itirməyi öyrənməsini öyrət ona və qazanmaqdan sevinc duymağı

Image

Qısqanclıqdan uzaqlara yönəlt onu.Səssiz qəhqəhələrin sirrini öyrət ona. Burax tez öyrənsin  zorbaların görünüşcə qalib olduqlarını .Əgər bacara bilirsənsə ona kitabların möcüzələrini öyrət. Səmadakı quşların  günəşin üzü önündəki arıların və yamyaşıl yamacdakı çiçəklərin əbədi sirrini düşünə biləcəyi zamanları da tanıt. Məktəbdə səhv etmənin  hiylə etməkdən çox daha şərəfli olduğunu öyrət ona. Ona öz fikirlərinə inanmasını öyrət,hər kəs ona səhv olduğunu söylədiyində belə .

Nəzakətli insanlara qarşı nəzakətli sərt insanlara qarşı sərt olmasını öyrət ona.Hər kəs bir-birinə ilişmiş bir istiqamətdə gedərkən , kütlələri izləməyəcək gücü verməyə çalış oğluma .Bütün insanları dinləməsini öyrət ona,lakin bütün dinlədiklərini gerçəyin ələyindən keçirməsini və yalnız yaxşı olanları almasını da öyrət.Kədərləndiyində belə necə gülümsəyə biləcəyini öyrət ona. Gözyaşlarının heç bir utanc olmadığını öyrət.

Ona  qüvvətini və beynini ən yüksək qiymətə satmasını lakin heç bir zaman ürəyinə və ruhuna qiymət etiketi qoymamasını öyrət. Ulayan bir insan kütləsinə qulaqlarını tıxmamasını öyrət ona və əgər özünün haqlı olduğuna inanırsa dimdik dayanıb döyüşməsini öyrət. Ona nəzakətli davran amma onu qucaqlama .Çünki poladı ancaq od saflaşdırar. Burax səbrsiz olacaq qədər cəsarətinə sahib olsun ,burax cəsur olacaq qədər səbri olsun. Ona hər vaxt özünə qarşı dərin bir inanc daşımasını öyrət. Beləcə insanlığa qarşı da dərin bir inanc daşıyacaq.

Bu böyük xahişdi; baxın görün nə edə bilərsiz. O çox yaxşı, balaca oglandı, mənim oğlumdu.

 

 

 

Abraham Lincoln’s letter to his son’s Head Master

My son will have to learn I know that all men are not just, all men are not true. But teach him also that for ever scoundrel there is a hero; that for every selfish politician, there is a dedicated leader. Teach him that for every enemy there is a friend.

It will take time, I know; but teach him, if you can, that a dollar earned is far more valuable than five found.

Teach him to learn to lose and also to enjoy winning.

Steer him away from envy, if you can.

Teach him the secret of quite laughter. Let him learn early that the bullies are the easiest to tick.

Teach him, if you can, the wonder of books.. but also give him quiet time to ponder over the eternal mystery of birds in the sky, bees in the sun, and flowers on a green hill –side.

In school teach him it is far more honourable to fail than to cheat.

Teach him to have faith in his own ideas, even if every one tells him they are wrong.

Teach him to be gentle with gentle people and tough with the tough.

Try to give my son the strength not to follow the crowd when every one is getting on the bandwagon.

Teach him to listen to all men but teach him also to filter all he hears on a screen of truth and take only the good that comes through.

Teach him, if you can, how to laugh when he is sad. Teach him there is no shame in tears. Teach him to scoff at cynics and to beware of too much sweetness.

Teach him to sell his brawn and brain to the highest bidders; but never to put a price tag on his heart and soul.

Teach him to close his ears to a howling mob… and to stand and fight if he thinks he’s right.

Treat him gently; but do not cuddle him because only the test of fire makes fine steel.

Let him have the courage to be impatient, let him have the patience to be brave. Teach him always to have sublime faith in himself because then he will always have sublime faith in mankind.

This is a big order; but see what you can do. He is such a fine little fellow, my son.

Abraham Lincoln.

202 amerikan təyyarəsini vuran yapon pilot

Rabaul şeytanı Hiroyoşi Nişizava–İkinci Dünya müharibəsində Yapon imperatorluğu Dəniz Aviasiyasının As pilotu

Image

 

Nişizava müharibə zamanı döyüşlərdə iştirak edən ən yaxşı pilot hesab olunur,ölümünə qədər 87 hava qələbəsi qazanıb.Bu qələbələrin sayı dəqiq deyil yapon mediasının dediklərinə görə bu 150,ailəsinə dediyi rəqəm 147,bəzi tarixçilər hətta 202 deyirlər

 

Nişizava Naqano prefekturasında ucqar dağ kəndində anadan olub.O,Mikiji və Miyoşi Nişizavanın 5-ci oğlu idi.Atası sake istehsal edən fabrikdə işləyirdi,Hiroyoşi məktəbi bitirdikdən sonra tekstil fabrikində işləyirdi.1936-ci ilin iyun ayında Yokarenə üzv oldu.Yokaren pilot yetişdirən məktəb idi.Beləliklə O,pilot-kursant oldu

Sakit Okeanda müharibə başlayanda Hiroyoşi Titose qrupunun üzvü olaraq Mitsubişi A5M Klod təyyarəsi idarə edirdi

3 fevral 1942-ci ildə o köhnə Mitsubişi A5M Klod təyyarəsi ilə ilk qələbəsini qazandı.Hidrotəyyarə Katalina vuruldu.Təyyarə vurulmasına baxmayaraq uzaqdan vurulduğuna görə çox ciddi zədələnmədi və geriyə dönə bildi.10 fevralda Nişizavanın eskadrilyası 4-cü aviakorpusa keçirildi,burda ona yeni ZERO A6MR təyyarəsi verildi.1 apreldə Nişizavanın eskadrilyası Yeni Qvineyadakı Lae şəhərinə göndərildi.Burda Nişizava as pilotlar Sabiro Sakai və Tosio Oto ilə uçurdu.Onlara rəhbərliyi kapitan Yuniço Sasai rəhbərlik edirdi.Sabiro Sakai xatirələrində onun haqqında belə deyirdi:Mən heç vaxt görməmişəm ki,Nişizavanın ZERO-nu idarə etdiyi kimi kimsə təyyarəni idarə etsin,ilk dəfə istifadə etməyinə baxmayaraq çox professional və peşəkarcasına bunun öhdəsindən gəlirdi.

Nişizavanın eskadrilyası tez tez Avstraliya və ABŞ təyyarələri ilə qarşılaşırdı.Onların bazası paytaxt Port Morsbidə yerləşirdi.Birinci tam qələbə 11 apreldə baş verdi,Nişizava amerikan Bell P-39 Airacobra təyyarəsini vurdu.O,1-3 may aralığında cəmi 72 saata daha 6 təyyarə vurdu.Buna görə ona as pilot verildi.Sabiro Sakai və Tosio Oto ilə birlikdə 3 ən məşhur pilot kimi tanındı.1942-ci ilin avqustunda aviaqruppa Rabaula(Papua Yeni Qvineya) göndərildi.Burdan onlar birbaşa Quadalkanala getdilər.Ən ağır döyüşlər gedən Quadalkanalda Nişizava 7 avqustda Grumman F4F Wildcat adlı 6 qırıcını vurdu.Səhərisi gün Nişizavanın yaxın dostu Saburo Sakai ağır yaralandı,Sakai bir gözü kor,tamamilə qan içində 4 saat 47 dəqiqə təyyarə ilə uçaraq bazaya qayıda bilmişdi.Nişizava şəxsən onu hospitala aparmışdı və avqustun 12-si Sakai Yaponiyaya göndərildi.

1943-cü il 14 mayda Nişizava 32 qırıcı,G4M markalı 18 bombardmançı ilə Oro Bey şəhərinə uçanda onları amerikan P-40 qırıcıları qarşıladı.Şiddətli döyüşdə yaponlar 13 amerikan qırıcısını vurdular,amerikanlar da 11 G4M və 10 ZERO vurdular.Bu döyüşdə Nişizava ağır qırıcı təyyarəsi olan Artur Bauxoff tərəfindən idarə olunan P38-i vurdu.Pilot son anda təyyarədən tullansa da köpək balıqlarına yem olmuşdu.İyunun ortalarında Nişizava daha 6 təyyarə vurdu.Bundan sonra 11-ci flotun aviasiya rəhbəri vitse admiral Yuniçi Kusaka tərəfindən Döyüş qılıncı ilə təltif olundu.1944-cü ildə Filippinə,Luson adasına göndərildi.Burda müharibədə ilk dəfə kamikadzelərdən istifadə olundu.5 təyyarədən ibarət olan bu uçuşa leytenant Pilot Yukio Seki başçılıq edirdi.Ümumi 250 kiloqramlıq bomba ilə yüklənmiş təyyarələr özlərini aviadaşıyıcı Sen Lo-ya çırpdılar.Əməliyyat uğurlu alındı və gəmi yarım saata batdı.Bu təyyarələri müşayiət edərkən Nişizava öz hesabına 86 və 87-ci vurulmuş təyyarəni yazdı.2 Grumman F6F Hellcat vuruldu.Bu Nişizavanın həyatında vurduğu sonuncu təyyarələr oldu.Döyüş boyu Nişizavanı qarabasmalar basırdı:O öz ölümünü görürdü.O,döyüşdən sonra rəhbərliyə yazaraq kamikadze təyyarəçi olmaq arzusunu bildirdi.Çox dəyərli pilot olduğu üçün buna icazə verilmədi

Ölümündən bir gün əvvəl Mindoro adasının Kalapana ərazisinə gəldi.Burda onu 2 Xelketlə(Grumman F6F Hellcat) savaşında təyyarəsi vuruldu,Nişizava təyyarədə yanaraq həlak oldu.24 yaşında həyatını itirən Nişizavanın ölümünü eşidən admiral Soyemu Toyeda kiçik leytenant rütbəsi verdi,Nişizava o zaman kiçik zabit vəzifəsini icra edirdi.

Image

 It is possible that Nishizawa was the most successful Japanese fighter ace of the war; he personally claimed to have had 87 aerial victories at the time of his death. Some uncertainty is due to the Japanese habit of recording victories for pilots’ units, rather than the individual, after 1941, as well as the often wildly-exaggerated claims of aerial kills that were frequently accepted. Some sources credit Nishizawa with over 100 victories.

Hiroyoshi Nishizawa was born in a mountain village in the Nagano Prefecture, the fifth son of Mikiji and Miyoshi Nishizawa. His father was the manager of a sake brewery. Hiroyoshi graduated from higher elementary school and then began to work in a textile factory.

In June 1936, a poster caught his eye, an appeal for volunteers to join the Yokaren (flight reserve enlistee training program). Hiroyoshi applied and qualified as a student pilot in Class Otsu No. 7 of the Japanese Navy Air Force (JNAF). He completed his flight training course in March 1939, graduating 16th out of a class of 71. Before the war, he served with the Oita, Omura and Suzuka Kōkūtai (air groups/wings). In October 1941, he was transferred to the Chitose Kōkūtai, with the rank of petty officer 1st class.

After the outbreak of war with the Allies, Nishizawa’s squadron (chutai) from the Chitose Air Group, then flying the obsolete Mitsubishi A5M, moved to Vunakanau airfield on the newly taken island of New Britain. The squadron received its first Mitsubishi Zeros (A6M2, Model 21) the same week.

On 3 February, Nishizawa, still flying an obsolete A5M, claimed his first aerial kill of the war, a PBY Catalina; historians have established, however, that the plane was only damaged and managed to return to base. On 10 February, Nishizawa’s squadron was transferred to the newly formed 4th Air Group. As new Zeros became available, Nishizawa was assigned an A6M2 bearing the tail code F-108.

On 1 April, Nishizawa’s squadron was transferred to Lae, New Guinea and assigned to the Tainan Air Group. There he flew with aces Saburō Sakai and Toshio Ōta in a chutai (squadron) led by Junichi Sasai. Sakai described his friend Nishizawa as about 5-foot-8, 140 lb (64 kg) in weight, pale and gaunt, suffering constantly from malaria and tropical skin diseases. Accomplished at judo, his squadron mates, who nicknamed him the “Devil,” considered him a reserved, taciturn loner. Of his performance in the air, Sakai, himself one of Japan’s leading aerial aces, wrote, “Never have I seen a man with a fighter plane do what Nishizawa would do with his Zero. His aerobatics were all at once breathtaking, brilliant, totally unpredictable, impossible, and heart-stirring to witness.”

They often clashed with United States Army Air Forces and Royal Australian Air Force fighters operating from Port Moresby. Nishizawa’s first confirmable solo kill, of a USAAF P-39 Airacobra, was on 11 April. He claimed six more kills in a 72-hour period from 1–3 May, making him a confirmed fighter ace. Nishizawa was a member of the famed “Cleanup Trio” with Saburō Sakai and Toshio Ōta.

In the night of 16 May, Nishizawa, Sakai and Ōta were listening at the lounge room to a broadcast of an Australian radio program, when Nishizawa recognized the eerie Danse Macabre of the French composer, pianist and organist Camille Saint-Saëns. Nishizawa, thinking about this mysterious skeleton dance, now suddenly had a crazy idea: “you know the mission tomorrow at Port Moresby? Why don’t we perform a little show, a dance of death of our own? We do a few demonstration loops right over the enemy airfield, this should drive them crazy on the ground.”

On May 17, Lieutenant Commander Tadashi “Shosa” Nakajima led the Tainan Ku on a mission to Port Moresby, with Sakai and Nishizawa as his wingmen. As the Japanese formation re-formed for the return flight, Sakai signaled Nakajima, that he was going after an enemy aircraft and peeled off. Minutes later, Sakai was over Port Moresby again, to keep his rendezvous with Nishizawa and Ōta. The trio now performed aerobatics, three tight loops in close formation. After that, a jubilant Nishizawa indicated that he wanted to repeat the performance. Diving to 6,000 ft (1,800 m), the three Zeros did three more loops, still without any AA fire from the ground. They headed then back to Lae, arriving 20 minutes after the rest of the kokutai.

At about 21:00, Lieutenant Junichi Sasai wanted them in his office, immediately. When they arrived, Sasai held up a letter. “Do you know where I got this thing?” he shouted. “No? I’ll tell you, you fools; it was dropped on this base a few minutes ago, by an enemy intruder!” The letter, written in English, said:
To the Lae Commander: “We were much impressed with those three pilots who visited us today, and we all liked the loops they flew over our field. It was quite an exhibition. We would appreciate it if the same pilots returned here once again, each wearing a green muffler around his neck. We’re sorry we could not give them better attention on their last trip, but we will see to it that the next time they will receive an all-out welcome from us.”

Nishizawa, Sakai and Ōta stood at stiff attention and tried to suppress laughing out loud, while Lieutenant Sasai dressed them down over their “idiotic behavior” and prohibited them from staging any more aerobatic shows over enemy airfields. The Tainan Kokutai’s three leading aces secretly agreed, that the aerial choreography had been worth it.

In early August 1942, the air group moved to Rabaul, immediately operating against the US forces on Guadalcanal. In the first clash on 7 August, Nishizawa claimed six F4F Wildcats (historians have confirmed two kills).

On 8 August 1942, Saburō Sakai, Nishizawa’s closest friend, was severely injured in combat with U.S. Navy TBM Avenger torpedo bombers. Nishizawa noticed that Sakai was missing and went into a mad rage, he searched the area, both for signs of Sakai and for Americans to fight, presumably even if he had to ram them. Eventually, he cooled off and returned to Lakunai. Later, to everyone’s amazement, the seriously wounded Sakai arrived. Struck across his head by a bullet, covered with blood and blind in one eye, he returned to base with his damaged Zero, after a four-hour, 47-minute flight over 560 nmi (1,040 km; 640 mi). Nishizawa, Lieutenant Sasai and Toshio Ōta transported the obstinate but unconscious Sakai to the hospital. In frustrated concern Nishizawa physically removed the waiting driver and personally drove Sakai, as quickly but as gently as possible, to the surgeon. Saburō Sakai was evacuated to Japan on 12 August.

The extended conflict over Guadalcanal was costly for Nishizawa’s air group (renamed as the 251st in November) as American aircraft and tactics improved: Sasai (with 27 victories) was shot down and killed by Captain Marion E. Carl on August 26, and Ōta (34 kills) was killed on October 21.

In mid-November, the 21st was recalled to Toyohashi air base in Japan to replace its losses, with the ten surviving pilots all being made instructors, including Nishizawa. Nishizawa is believed to have had around forty full or partial aerial victories by this time (some sources claim 54).

Nishizawa, while staying in Japan, visited Saburō Sakai, who was still recuperating in the Yokosuka hospital. Nishizawa complained to Sakai of his new duty as an instructor: “Saburō, can you picture me running around in a rickety old biplane, teaching some fool youngster how to bank and turn, and how to keep his pants dry?” Nishizawa also ascribed the loss of most of their comrade pilots to the ever increasing material advantage of the allied forces, the improved U.S. aircraft and tactics. “It’s not as you remember, Saburō,” he said. “There was nothing I could do. There were just too many enemy planes, just too many.” Even so, Nishizawa could not wait to return to combat. “I want a fighter under my hands again,” he said. “I simply have to get back into action. Staying home in Japan is killing me.”

Nishizawa publicly chafed at the months of inaction in Japan. He and the 251st returned to Rabaul in May 1943. In June 1943, Nishizawa’s achievements were honored by a gift from the commander of the 11th Air Fleet, Vice Admiral Jin’ichi Kusaka. Nishizawa received a military sword inscribed Buko Batsugun (“For Conspicuous Military Valor”). He was then transferred to the 253rd Air Group on New Britain in September. In November, he was promoted to warrant officer and re-assigned to training duties in Japan with the Oita Air Group.

In February 1944, he joined the 203rd Air Group operating from the Kurile Islands, away from heavy action.

In October, however, the 203rd was transferred to Luzon. Nishizawa and four others were detached to a smaller airfield on Cebu.

On 25 October, he led the fighter escort consisting of four A6M5s, flown by Nishizawa, Misao Sugawa, Shingo Honda and Ryoji Baba for the first major kamikaze attack of the war. Target for this attack was V. Adm. Clifton Sprague’s “Taffy 3” task force, defending the landings in the Battle of Leyte Gulf.

The kamikaze volunteers, led by Lieutenant Yukio Seki, piloted five bomb-armed A6M2 Model 21 Zeros, each carrying a 250 kg (550 lb) bomb. They crash-dived their planes deliberately into U.S. warships in the first official kamikaze attack of the Tokkōtai suicide squadron “Shikishima”. They were the first kamikazes to sink an enemy ship. The attack was very successful, as four of the five kamikazes struck their targets, and inflicted heavy damage. An A6M2 likely flown by Lt. Yukio Seki  crashed onto the flight deck of the escort carrier USS St. Lo at 10:53. The Zero’s 250 kg (550 lb) bomb exploded on the portside hangar deck, resulting in a fire and secondary explosions which soon detonated torpedoes and the bomb magazine of St. Lo. The escort carrier sank half an hour later, 126 men were lost in action. Lieutenant Yukio Seki is recorded as saying before the mission: “Japan’s future is bleak if it is forced to kill one of its best pilots. I am not going on this mission for the Emperor or for the Empire… I am going because I was ordered to!” 

While flying fighter escort to this mission, Nishizawa records his 86th and 87th victories (both F6F Hellcats), the final aerial victories of his career.

Nishizawa had a premonition during the flight, he saw in a vision his own death. Nishizawa reported the sortie’s success to Commander Nakajima after returning to base. He then volunteered to take part in the next day’s Tokkōtai kamikaze mission. He was refused.

Instead, Nishizawa’s A6M5 Zero was armed with a 250 kg (550 lb) bomb and flown by Naval Air Pilot 1st Class Tomisaku Katsumata. A less experienced pilot, he nevertheless dove into the escort carrier USS Suwanee off Surigao. Katsumata crashed on Suwanee’s flight deck and careened into a torpedo bomber which had just been recovered. The two planes erupted upon contact as did nine other planes on her flight deck. Although the ship was not sunk, she burned for several hours, and 85 of her crewmen were killed, 58 were missing and 102 wounded

The following day, his own Zero having been destroyed, Nishizawa and other pilots of the 201st Kokutai boarded a Nakajima Ki-49 Donryu (“Helen”) transport plane and left Mabalacat on Cebu in the morning, to ferry replacement Zeros from Clark Field on Luzon.

Over Calapan on Mindoro Island, the Ki-49 transport was attacked by two F6F Hellcats of VF-14 squadron from the fleet carrier USS Wasp and was shot down in flames. Nishizawa died as a passenger, probably the victim of Lt. j.g. Harold P. Newell, who was credited with a “Helen” northeast of Mindoro that morning.

Upon learning of Nishizawa’s death, the commander of the Combined Fleet, Admiral Soemu Toyoda, honored Nishizawa with a mention in an all-units bulletin and posthumously promoted him to the rank of lieutenant junior-grade. Nishizawa was also given the posthumous name Bukai-in Kohan Giko Kyoshi, a Zen Buddhist phrase that translates: “In the ocean of the military, reflective of all distinguished pilots, an honored Buddhist person.” Because of the confusion towards the end of the Pacific war, the bulletin’s publication was delayed and funeral services were not held until December 2, 1947.